ریشه آسیب‌های اجتماعی در نبود شناخت کرامت انسانی است

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بیرجند رسا   به نقل ازایکنا، خودشناسی یکی از اصول مهم موفقیت و شادکامی است. کسی که نمی‌داند از کجا آمده است، به کجا می‌رود و برای چه آمده است؟ در تفسیر زندگی خود دچار سردرگمی می‌شود.

اساس همه مشکلات فردی و اجتماعی، در بی‌توجهی به معرفت خویشتن است. انسانی که خود را نمی‌شناسد، در برقراری روابط با خود و دیگران عاجز است. چون خود را نمی‌شناسد، خدا را نیز نمی‌شناسد.

از مراحل خودشناسی این است که انسان بداند تا بی‌نهایت قدرت صعود یا سقوط دارد. او می‌تواند پست‌تر از حیوان، یا برتر از ملک شود. آدمی با کنترل و تعدیل غرایز و بندگی در برابر حق، به مقام انسانیت بار می‌یابد. او می‌تواند به مقام خلیفةالهی نایل شود اما کسی که فقط به ابعاد حیوانی خود بها می‌دهد، به حیوانی تمام‌عیار تبدیل می‌شود؛ یعنی تفکر و رفتار او حیوانی است. به فرموده امیرالمؤمنین(ع): «حیوان پرواری را می‌ماند که تمام همت آن شکم و علف است.»

خودشناسی، زمینه درک حیات طیبه را فراهم می‌کند

آدمی باید نسبت به تمایلات و گرایش‏‌های حیوانی خود مانند غریزه حب ذات و غریزه جنسی، همچنین گرایش‏‌های انسانی خود مانند: حقیقت‏‌جویی، فضیلت‏‌خواهی، زیبایی‏‌خواهی، میل به خدا و پرستش، میل به جاودانگی و میل به قدرت‏‌جویی آگاهی داشته باشد.

امام علی(ع)، بدترین جهالت را «جهالت انسان نسبت به خویشتن» می‌داند. بنابراین، می‌توان اساس همه مشکلات اجتماعی، رفتاری، روانی و عاطفی را، عدم شناخت خویش و شأن و کرامت انسانی دانست؛ زیرا اهداف، آرزوها و انتظارات انسان، بر اساس تعریف انسان از خود او تنظیم می‌شود. از این‌رو، شناخت انسان و نیازهای متعالی او زمینه درک حیات طیبه را فراهم می‌آورد.

نیازهای متعالی پس از نیازهای اولیه، اساسی‌ترین نیاز آدمی است. در فرهنگ دینی، نیاز معنوی انسان، از مهم‌ترین نیازهای متعالی آدمی محسوب می‌شود که تنها از طریق انس با خدا و ذکر دائم تأمین می‌‌شود.

عبودیت؛ نیاز متعالی انسان

در سلسله مراتب «نیازهای مزلو» نیز نیازهای سطح بالاتر زمانی ظاهر می‌شوند که نیازهای سطح پایین‌تر، تا حدودی ارضا شده باشند؛ اما فراموش نکنیم که برخی از افرادی که شدیداً به آرمانی متعهدند، ممکن است همه چیز خود را با طیب خاطر برای آن فدا کنند؛ مانند کسانی که نیازهای فیزیولوژیکی و ایمنی خود را نادیده می‌گیرند و به خاطر آرمانشان، با دشمن جهاد می‌کنند و ساعت‌ها در سخت‌ترین شرایط روزه می‌گیرند.

یکی از نیازهای متعالی انسان، نیاز آدمی به عبودیت است. عبودیت ظاهری دارد و باطنی. ظاهر آن همان اعمال مخصوص است، اما باطن آن اخلاص، حضور قلب، ذکر خداوند و تعظیم در مقابل او، امید و دلبستگی به ذات ربوبی، اعتماد به وجود سرمدی و محو شدن در مقابل ذات یکتای اوست.

مثلاً، اگر ظاهر نماز با باطن آن آمیخته شود، نماز حقیقت خود را یافته و تأثیر خود را در ساخت شخصیت سالم و تنظیم رفتارهای درون‌فردی و میان‌فردی می‌گذارد. در این صورت، این امر الهی، ستون دین، معراج مؤمنین، روشنگر چهره مسلمین، مقرِّب متقین، مکمّل اخلاص مخلصان، تیره‌کننده چهره شیاطین و جدا کننده مؤمنان از کافران خواهد بود. رسول گرامی اسلام(ص) فرمود: «خداوند متعال به نمازی که قلب آدمی با بدنش همراه نباشد، نظر نمی‌کند.» حقیقت نماز، اعم از صورت ظاهری و باطنی است. تمسک به هر یک از این دو، بدون دیگری نماز نیست.

 یاد خدا؛عنصر آرامش

تنها عنصری که به آدمی احساس امنیت، اعتماد و اطمینان بخشیده و او را از اضطراب‌های درونی و تشویش‌های ذهنی رها می‌سازد، یاد خداوند و داشتن یک تکیه‌گاه محکم در زندگی است: «آگاه باشید! دل‏ها فقط با یاد خدا آرام می‏‌گیرد.»

 مقام معظم رهبری فرمودند: «توجه و عشق به خدا، به زندگی معنا می‏‌بخشد و خلأهای روحی و زندگی بشر را پر می‏‌کند و موفقیت در همه میدان‏‌های زندگی بشر را به همراه می‏‌آورد. علت اینکه در کشورهایی نظیر آمریکا، هیچ چیز حتی پول، قدرت نظامی و علم، نتوانست خوشبختی و آسودگی روحی روانی به دنبال بیاورد، همین بیگانگی با خدا و معنویت است.»