آیا اشتغال به زنان هویت می‌دهد؟

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بیرجندرسا به نقل از ایسنا, زنان به عنوان نيمي از جمعيت تاثيري مستقيم بر پيشرفت و توسعه همه جانبه جامعه دارند و راهبردهاي يک جامعه خواهان توسعه بايد بر پايه مشارکت فعال زنان استوار شود.

باید گفت؛ مشارکت اجتماعي زنان در طول تاريخ همواره با موانع متعددي روبه رو بوده و هيچ‌گاه از توانايي و نيروي آنان به گونه‌اي شايسته استفاده نشده است.

يكي از تغییرات فرهنگی كه جامعه ما در بحث سبک زندگی، تجربه کرده، مسئله‌ ورود زنان به عرصه اشتغال است.

به‌رغم حضور انديشه‌هاي سنتي پيرامون نقش زنان در کار خانگی، امروزه ايده‌هايی رواج دارند که جايگاه سنتي زنان را به نقد می‌گذارند و آنان را به حضور در فضای برون‌خانگی و اشتغال فرا می‌خوانند.

حضور زنان در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی و افزایش سطح آگاهی و توانمندی و اعتماد به نفس، عرصه‌های جدیدی را مثل ورود زنان به فضای اشتغال پیش روی آنان قرار داده است، اما اشتغال زنان در بیرون از خانه، سبک زندگی متفاوتی را نسبت به زنان خانه‌دار پیش روی آنان قرار می‌دهد و از سویی آنان را با چالش‌های جدیدی روبه‌رو می‌سازد.

مؤلفه‌های سبک زندگی زنان شاغل

اشتغال زنان مسیر زندگی زن را که با ابعاد دیگر زندگی پیوند می‌یابد، تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. زنان شاغل نسبت به زنان غیرشاغل دارای فرصت‌ها و موقعیت‌های جدیدتری بوده و سلایق، علایق و نیازهای متفاوتی می‌یابند و البته از سویی با تعارض‌ها و چالش‌های جدیدی نیز روبه‌رو هستند.

این ابعاد می‌تواند در برگیرنده‌ روابط اجتماعی، سرمایه‌ اقتصادی، مصرف، روابط درون‌خانگی باشد که به عنوان نمونه به چند مورد اشاره می‌شود.

تغییر در روابط اجتماعی و مناسبات خانوادگی

اشتغال نوع تعاملات اجتماعی زنان را که یکی از مؤلفه‌های سبک زندگی است، تغییر می‌دهد. ارتباطات اجتماعی و داخل شدن در شبکه‌های اجتماعی، برخی سبک‌های زندگی را تقویت یا ایجاد می‌کند.

اگر ارتباطات اجتماعی زنان شامل ارتباط با خویشاوندان، همسایگان و تعاملات کاری باشد، مشاهدات و مطالعات نشان می‌دهد که زنان شاغل تمایل کمتری به ارتباط دارند.

یکی از پیامدهای اشتغال زنان در سبک زندگی آنان، احساس استقلال است، این امر وابستگی سبک زندگی زنان را به همسرانشان کاهش می‌دهد و از این‌رو زنان در تصمیم‌گیری‌های زندگی خود، مستقل عمل می‌کنند.

از سویی ممکن است این کاهش وابستگی، فراتر از تحولات ارزشی و هنجارها، رابطه‌ عاطفی زوجین را کاهش دهد.

تغییر در هویت اقتصادی

زنان اگر چه همیشه به لحاظ تاریخی در خانواده و جامعه مشارکت اقتصادی داشته‌اند، اما اشتغال آنان بدون دستمزد بوده و توزیع نقش‌ها به‌گونه‌ای بوده است که آنان نقش‌های خانگی یا حتی تولیدی بدون درآمد را برعهده داشتند و به دلیل حضور مردان در عرصه‌ عمومی، دستمزد به آنان تعلق داشت. با ورود زنان به موقعیت اشتغال و دریافت دستمزد، سبک زندگی، نحوه‌ مصرف، هویت اجتماعی و استقلال زنان تغییر کرد.

مصرف

کسب درآمد مالی حاصل از اشتغال در سبک مصرفی زنان تغییرات بسیاری ایجاد خواهد کرد و از سویی فرهنگ شغلی، سلیقه‌ مصرفی زنان را محدود یا تغییر می‌دهد. تغییر در نوع سلیقه، نحوه‌ خرید، مصرف پوشاک، کالاها و دکوراسیون منزل، اتومبیل و حتی رفتارهای فراغتی و تفریحات؛ عمدتاً از تغییرات سبک زندگی زنان شاغل ذکر شده است.

تغییرات و تعارضات نقش

یکی از ویژگی‌های سبک زندگی زنان شاغل، تغییرات نقشی است که تجربه می‌کنند. رویکردهایی مانند تکثر نقش و تضاد نقش معتقدند که زنان شاغل از نظر سلامت نسبت به زنان خانه‌داری که فقط به نقش‌های سنتی می‌پردازند، در وضعیت نامطلوب‌تری قرار می‌گیرند.

حوزه‌ اشتغال و فشارهای ناشی از آن و مسئولیت‌های خانگی مانند مادری و همسری، موجب تنش و فشار ناشی از نقش در بین زنان می‌شود.

زنان شاغل گاهي اوقات در تلفيق شغل و مسئوليت‌هاي خانگي با مشكلاتي مواجه هستند.

تمایز و منزلت

تعریفی که «زیمل» از سبک زندگی دارد، به نوعی به مفهوم تمایز نزدیک می‌شود. از نظر زیمل سبک زندگی از سویی برای فرد هویت‌بخش بوده و از سویی متمایزکننده است.

از نظر وبر سبک زندگی پیوستگی بسیار نزدیکی با اشتغال فرد دارد. منزلت شغلی زنان شاغل، از عوامل تأثیرگذار بر نوع سبک زندگی زنان است. به تعبیر باکاک برای زنان نقش‌های شغلی مبنایی بود تا هویت اجتماعی و روانشناسی‌‌شان را بر آن بنا کنند.

داشتن نقش‌های اجتماعی و شغلی موجب می‌شود که زنان شاغل احساس بهتری نسبت به خود در مقایسه با زنان خانه‌دار داشته باشند و خود را پویا، فعال، خلاق و... به تصویر بکشند.

این تمایز که در بسیاری زنان در مقولاتی چون چشم و هم‌چشمی‌و مصرف تظاهری تعریف می‌شود، در میان زنان شاغل در هویت شغلی، هدر ندادن فرصت‌های زندگی، کسب فرصت‌ها و موقعیت‌های بیشتر، ورود به نهادهای شغلی، آموزشی و فرهنگی و... معنا می‌شود.

زنان شاغل از نطقه اوج اصل خود باوری فاصله دارند

عذرا صلاحی‌مقدم استاد حوزه علمیه و دانشگاه در گفت و گو با ایسنا گفت: اگرچه امروزه زنان ما با حضور بیشتر درعرصه‌های مختلف علمی فرهنگی و غیره توانستند میزان بسیاری از خودباوری را در وجود خودشان پرورش دهند، اما هنوز از رسیدن به نطقه اوج اصل خود باوری فاصله بسیاری دارند.

وی افزود: فرمایش مقام معظم رهبری مبنی بر ارزش خانه‌داری زنان، گویای همه چیز است؛ "حتما بایستی بر روی کار زن‌های خانه‌دار ارزش‌گذاری ویژه بشود؛ بعضی می‌توانستند بروند کار بگیرند، بعضی می‌توانستند تحصیلات عالیه بکنند، بعضی تحصیلات عالیه هم داشتند، من دیدم زنانی را از این قبیل گفتند: ما می‌خواهیم این بچه را بزرگ کنیم، خوب تربیت کنیم، نرفتیم کار بگیریم. زن نرفته کار بگیرد، آن کار هم زمین نمانده؛ آن ده نفر دیگه آن کار را گرفتند، باید از این جور زنی قدردانی شود."

استاد حوزه علمیه و دانشگاه با بیان اینکه نکته قابل تامل دیگر رابطه با اشتغال زنان آمار طلاق است، اظهار کرد: طبق تحقیقات در شهرهایی که میزان اشتغال زنان در آن بالاتر است آمار و ارقام طلاق و نارضایتی از زندگی زناشویی نیز بیشتر است.

صلاحی‌مقدم افزود: استقلال مالی زن از مرد، تامین نیازهای روانی زن در بیرون از خانه و در محل کار توسط همکاران زن و مرد، ناهنجاری‌های اجتماعی در برخی از محیط‌های کاری و انحراف از ارزش‌های مقدس خانواده و وفاداری به شوهر، قصور در انجام وظایف مهم و بنیادین مادری و همسری و بسیاری از مسائل دیگر از جمله عواملی است که آمار طلاق را در بین زنان شاغل بالا برده است.

وی ادامه داد: مشاركت زنان به عنوان نيمى از پيكر جامعه در فعاليت‏هاى اقتصادى، از جمله اصول اساسى و اجتناب‏ناپذير اهداف توسعه در برنامه‏هاى اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى در تمامى جوامع بشرى به شمار رفته و اين امر در كشورى چون ايران كه از كشورهاى در حال توسعه بشمار مى‏رود، از اهميت بيشترى برخوردار است.

استاد حوزه علمیه و دانشگاه با اشاره به اینکه اشتغال زنان مانند هر پدیده دیگری دارای وجوه مثبت و منفی است، گفت: باید اهمیت و تأثیرگذاری این محاسن و معایب را بر فرد، خانواده و جامعه در نظر گرفت تا بتوان به یک قضاوت کلی از ترسیم جایگاه زن در مشارکت‌های اجتماعی دست یافت.

صلاحی‌مقدم ادامه داد: افزایش اعتماد به نفس، احساس استقلال، خودباوری و کمک به اقتصاد خانواده از محاسنی است که برای اشتغال زنان برشمرده می‌شود، اما چالش‌های بسیاری نیز در این مسیر وجود دارد.

حمايت و امنيت دو اصل حضور بانوان در فعالیت‌های اجتماعی

«سیده زهرا حسینی» عضو شورای شهر بیرجند نیز به ایسنا گفت: حمايت و امنيت دو اصل اساسي حضور بانوان در فعالیت‌های اجتماعی است.

وی افزود: حمايت از جانب مسئولين، سازمان­هاي خدمت‌رسان و از همه مهمتر خانواده و همسر و امنيت از نظر كاري، اخلاقي و اجتماعي عناصري هستند كه حضور موفق زنان را تضمين مي‌کند.

این عضو شورای شهر بیرجند با بیان اینکه در ارتباط با بانوان نگاه‌های متعددی اعم از فردی و گروهی در جامعه وجود دارد، اظهار کرد: برخي نگاه سنتی و برخي نگاه مدرنیته، برخي نگاه منطقه ای، برخي نگاه ملی و بعضي نگاه جهانی دارند، که هیچ يك شبیه هم نیستند.

حسینی دیدگاه اسلامی را یک دیدگاه کامل برای حقوق زن معرفی کرد و افزود: در جامعه اسلامي ما كه انتظار مي‌رود از نگاه جامع اسلامي به زن نگريسته شود، خصوصاً در شهر بيرجند، علي‌رغم شعارهايي كه در زمينه حمايت از حضور فعال زنان در جامعه وجود دارد، بيشترفعاليت زنان به عرصه‌هاي صنايع دستي و مشاغل خانگي خلاصه مي‌شود و حضور فعالانه و برتر زنان در عرصه‌هاي كلان و مديريتي هنوز پذيرفته شده نيست.

وی ادامه داد: مصداق آن اين است كه از حدود 1544 دهيار زن در كل كشور، استان ما با وجود بانوان سخت كوش و فرهيخته‌اي كه دارد، سهمي نمي‌برد و در عرصه‌هاي مديريت كلان شهري و استاني نيز زنان چندان مورد حمايت قرار نمي‌گيرند.

این عضو شورای شهر بیرجند، اظهار امیدواری کرد: بعضی از تنگ نظری‌ها در ارتباط با حوزه بانوان رفته رفته برطرف شود و جامعه زنان کشور بتوانند با وجود این همه استعداد و ظرفیت‌های که وجود دارد در دنیا سرآمد باشند.

حسینی با بیان اینکه لزوم مشارکت زنان در عرصه‌های مختلف اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی امری اجتناب ناپذیر است، گفت: زنان، بعنوان نيمي از جامعه و سازندگان نيمه ديگر آن در كانون خانواده، ركن غير قابل انكار جامعه هستند كه بدون مشاركت و حضور آنان، جامعه ما دچار مشكلات فراواني خواهد شد.

مساله اقتصادی مهمترین دغدغه زنان سرپرست خانوار

«علی‌اکبر نخعی» معاون حمایت و سلامت خانواده‌ی کمیته امداد خراسان‌جنوبی نیز در گفت‌وگو با ایسنا گفت: مساله اقتصادی یکی از مهمترین مسائلی است که زنان سرپرست خانوار در زندگی روزمره خود با آن مواجه‌اند و قدرت فشار آن به حدی است که گروه های مردم، بویژه زنان سرپرست خانوار را با این مساله می‌شناسند.

وی افزود: این مشکلات اقتصادی با بالا رفتن تعداد افراد تحت تکفل زن، حادتر و بیشتر می‌شود به طوری که می‌توان بیان کرد مساله اقتصادی به عنوان مهم ترین دغدغه ذهنی این زنان است.

معاون حمایت و سلامت خانواده‌ی کمیته امداد خراسان‌جنوبی گفت: اما این تنها مشکلی نیست که آنان را تهدید می‌کند و مشکلات زنان سرپرست خانوار تنها به مشکلات مادى و فقر خلاصه نمى‌شود.

نخعی ادامه داد: نابرابرى فرصت‌هاى زندگى و مسوولیتى که ناگهان بر دوش این زنان گذاشته مى‌شود، بیش از پیش خود را نمایان مى‌کند.

وی اظهارکرد: زنان سرپرست خانوار که اغلب تحصیلات چندانى هم ندارند از نابرابرى دسترسى به آموزش و عدم کسب مهارت و اتکا به مرد خانواده براى تامین زندگى نیز رنج مى‌برند.

معاون حمایت و سلامت خانواده‌ی کمیته امداد خراسان‌جنوبی افزود: مشکل زنان سرپرست خانواده غیر از بعد اقتصادی و اشتغال، عدم حمایت‌های اجتماعی است.

نخعی تصریح کرد: منظور این نیست که حمایت‌های اجتماعی وجود ندارد، بلکه منظور این است که این گونه حمایت‌ها از قدرت پایینی برخوردار است.

وی اظهار کرد: سوق دادن نظام حمایتی به فعالیت‌های توسعه اجتماعی و شناساندن استعداد و قابلیت‌های فردی و جمعی زنان سرپرست خانوار، می‌تواند قدم مثبتی برای آنان باشد.

معاون حمایت و سلامت خانواده‌ی کمیته امداد خراسان‌جنوبی ادامه داد: فراهم آوردن زمینه‌های افزایش سرمایه و اشتغال‌زایی زنان سرپرست خانوار و تلاش در راستای ارتقای بهداشت روانی و اعتماد به نفس زنان، از حمایت‌هایی است که لازم است.

نخعی گفت: حضور زنان در اجتماع و اشتغال آنان از لحاظ ساعت کاری باید به گونه‌ای تعریف شود که این افراد چون نقشی معادل دو برابر زنان دیگر دارند بتوانند در خانه حضور بیشتری داشته و بحث تربیت نسل آینده و فرزندان را با فراغ بال بیشتری دنبال کنند، ساعات کار طولانی این زنان باعث از دست رفتن نقش مادرانه آنان شده و آنان را تبدیل به یک مدیر صرفا اقتصادی کرده است و نقش عاطفی آنان در قبال فرزندان کم رنگ شده است.

وی خاطرنشان کرد: فشارهای اقتصادی و بروز فاصله طبقاتی و اجتماعی ما بین این زنان و جامعه باعث خواهد شد تا دائما نقش عاطفی آنان به نفع نقش مدیریت اقتصادی آنان کم‌رنگ شود و فرزندان این مادران با خلاء عاطفی جدی روبرو شده که می‌تواند منجر به ناهنجاری‌های رفتاری در فرزندان از قبیل پرخاشگری، افسردگی، رفتارهای ضد اجتماعی و نهایتاً بزهکاری شود.

"گزارش از سپیده قلندری اسفدن"