آغاز مراسم بام‌اندود همزمان با فصل سرما در خراسان جنوبی

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بیرجندرسا به نقل از تسنیم,  امروزه در شهرها ساخت و سازها موجب سر به فلک کشیدن ساختمان‌ها و منازل مسکونی شده  و مدتی است که دیگر در شهرها خانه‌های ویلایی ساخته نمی‌شود و این خانه‌ها جای خود را به کوهی از ساختمان‌های بلند و برج‌ها داده است.

زندگی امروزی از یک سو عوامل ماشینی و غیر انسانی و از سوی دیگر دست‌های نا آشنا به تاریخ و فرهنگ دیرینه این مرز و بوم دست می‌زند و زمینه‌ساز فراموشی ساخت و سازهای قدیمی با معماری‌های سنتی و اسلامی و فراموشی آداب و سنن می‌شود.

خوب که در شهر نگاه کنید اثری از خانه‌های قدیمی که سبک‌های معماری ایرانی در آنها بیشتر دیده می‌شد، جای خود را به منازل چندین طبقه داده است.

دیگر کمتر بوی کاه گل به مشام می‌رسد و پشت‌بام خانه‌ها را پوششی از ایزوگام‌ها و آسفالت پوشانده است، اما هنوز در مناطقی از کشور خانه‌های خشتی و گلی یافت می‌شود.

استان خراسان جنوبی از جمله استان‌هایی است که در روستاها واندکی از شهرهای آن هنوز خانه‌های گلی یافت می‌شود و مردم قبل از فصل سرما برای حفاظت از پشت بام‌های منازل خود که در زمستان آب باران و برف داخل خانه نفوذ نکند، مراسم بام‌اندود را اجرا می‌کنند.

معاون پژوهشی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری خراسان جنوبی در گفت‌ و گو با خبرنگار تسنیم در بیرجند اظهار کرد: بام اندود (بنندو) از جمله مراسم سنتی است که در خراسان جنوبی هنوز اجرا می‌شود و از تاریچه آن تاریخ دقیقی موجود نیست و آن چیزی که به شکل مراسم بام‌اندود جا افتاده است، حداقل به بیش از صد سال گذشته بر می‌گردد.

سید احمد برآبادی گفت: مراسم بام‌اندود در اکثر نقاط ایران انجام می‌شود، به ویژه در استان‌های کویری این مراسم بیشتر دیده می‌شود.

وی افزود: در روستاها و برخی از مناطق شهرهای خراسان جنوبی چون منازل از خشت و گل هستند، برای اینکه از نفوذ باران در زمستان در امان باشند سالی یک‌بار پشت بام‌های خود را بام‌اندود (پوششی از گل، خاک و کاه) می‌کنند.

معاون پژوهشی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌ دستی و گردشگری خراسان جنوبی گفت: از مواردی که مراسم بام‌اندود خراسان جنوبی را با دیگر استان‌ها متمایز می‌کند، اجرای خواندن موسیقی به هنگام کار بام‌اندود است.

برآبادی افزود: برای اجرای بام‌اندود از مصالحی از جمله خاک رس، کاه، گل و در بعضی از نقاط از خاکستر استفاده می‌کنند اما مصالح اصلی آن آب، کاه وخاک است.

وی اظهار کرد: برای اجرای مراسم بام‌اندود باید آب و خاک با یکدیگر مخلوط و سپس کاه اضافه شود و آنقدر لگد مال شود تا آماده گل مالی بر روی پشت بام‌ها شود.

معاون پژوهشی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی گفت: برای انجام مراسم بام‌اندود از چندین نفر مرد استفاده می‌شود و کسانی که توانایی مالی دارند این مراسم را هر ساله انجام می‌دهند و بام‌اندود هر دو سال یک‌بار می‌تواند انجام شود.

بر آبادی افزود: در مناطقی که در ساخت خانه‌های گلی و پشت‌بام‌ها از خاکی با عنوان خاک کوشک استفاده می‌کنند هر 7 سال نیاز به بام‌اندود است.

وی با اشاره به ویژگی‌های بام‌اندود تصریح کرد: از مهم‌ترین ویژگی‌های آن عدم نفوذ باران به داخل و سقف خانه است و حالت صیقلی شکلی که خاک و گل بر روی پشت بام ایجاد می‌کند، سبب می‌شود آب صیقل خورد و از پشت بام به سمت ناودان روانه شود.

معاون پژوهشی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری خراسان جنوبی گفت: رنگ روشن کاه گل سبب می‌شود در مناطق کویری که آفتاب شدید در تابستان می‌تابد، وجود کاه و گل مانع از گرمای شدید به درون خانه شود.

برآبادی افزود: کاهگل و قطر دیوارهای خانه‌های گلی سبب می‌شود سرمای زمستان به داخل خانه  نفوذ نکند و در اوایل فصل پاییز مراسم بام‌اندود انجام می‌شود.

یکی از افرادی که این کار را از سال‌های گذشته انجام می دهد نیز در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در بیرجند، اظهار کرد: برای اجرای مراسم بام‌ اندود مقداری خاک تهیه می‌شود و با کاه قاطی می‌کنند و خاکها را به صورت استخری درست کرده و پر از آب می‌کنند تا خاک‌ها بخیسد و آماده کار شود.

محمد صادقی افزود: صبح روز بعد مردهای روستا  ومردهای محل زندگی که از قبل برای اجرای مراسم بام‌اندود با خبر شدند، بیل‌های خود را برداشته و به محل منزل شخص مورد نظر مراجعه می‌کنند.

وی گفت: مردم بعد از آمدن به منزل شخصی که می‌خواهد بام‌اندود کند، ابتدا صبحانه و چای توسط صاحب خانه آورده می‌شود که گاهی این صبحانه شامل ( نان محلی، کشک تهیه شده با روغن زرد و گردو و کنجد است) صرف می‌کنند.

صادقی افزود: بعد از صرف صبحانه مردها گل‌ها را چندین بار زیر و رو می‌کنند تا خوب با یکدیگر مخلوط شود و تعدادی از افراد جوان‌تر که از نیروی جسمانی قوی برخوردار هستند، گل‌ها را به وسیله بیل به پشت‌بام می‌ریزند و ما بقی افراد گل‌ها را با بیل جا به جا می‌کنند و دو یا سه نفر با استفاده از گل ماله گل‌ها را در پشت بام جا به جا می‌کنند و شیب‌گیری مناسب را انجام می‌ دهند.

وی اظهار کرد: زنان صاحب خانه، در چندین مرحله دود و سپند را در حیاط خانه دور می‌دهند و صدای صلوات فضای محیط را پر می‌کند و در ادامه کار مردان بر پشت بام شعرهایی می‌خوانند که گاهی این شعرها اشاره به افرادی که گل بر پشت‌بام می‌اندازند، اشاره می‌کند،( گل کم میا) از جمله اشعار است.

وی تصریح کرد: بعد از انجام بام‌اندود تمامی افراد سر وصورت گل آلود خود را می‌شویند و برای صرف نهار به منزل صاحبخانه می‌روند.

گاهی نهار مراسم بام‌ اندود آبگوشت با گوشت تازه است و در بیشتر مناطق بعد از اتمام بام‌ اندود کسی حق‌ الزحمه دریافت نمی کند، چون مردم در مراسم بام‌اندود به یکدیگر کمک می‌کنند.