"عمارت پناهی" میراثی ماندگار از دوران صفویه و تیموریه

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بیرجندرسا هاشم اتفاقی در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، گفت: عمارت پناهی شامل دو منزل بوده که در محله میان‌ده و در دوره صفویه و تیموری ساخته شده و در ضلع جنوبی مسجد میان‌ده واقع شده است.

وی با بیان اینکه خانه دوره صفویه به‌صورت دو صفه اجرا شده و دارای دو ایوان تابستانی و زمستانی است؛ گفت: در ورودی بنا  که در ضلع شمالی قرار گرفته دارای گل میخ‌ها و کوبه‌های منحصر به‌فردی است که دارای زیبایی خاصی است.

رئیس نمایندگی میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری بشرویه افزود: از ورودی بنا دید مستقیم به اندرونی خانه وجود ندارد و بعد از گذر از راهروی پروپیچ و خم به داخل حیاط راه پیدا می‌کند.

اتفاقی تصریح کرد: این خانه دارای سردابی بوده که در زیر ایوان تابستانی و تقریباً با ابعاد ایوان قرار گرفته، در قسمت ایوان تابستانی بادگیری وجود داشته که باد خنک را به داخل ایوان هدایت می‌کند در حال حاضر تنها دریچه ورود بادگیر به داخل ایوان موجود است و خود بادگیر تخریب شده است.

وی اظهارکرد: این بنا همچنین دارای حوضخانه‌ای در ضلع جنوب غربی بوده که دارای بادگیر و کلاه‌فرنگی و حوض آب در کف فضا است.

رئیس نمایندگی میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری بشرویه گفت: مانند بیشتر بناهای تاریخی منطقه گرم و خشک مطبخ این بنا نیز در مجاورت فضاهای زمستانی واقع شده است.

اتفاقی ادامه داد: از نظر تزیینات این بنا تنها در قسمت کلاه فرنگی اتاق حوضخانه تزیینات مختصری دیده می‌شود.

وی با بیان اینکه مهتابی این بنا با توجه به ابعاد آن از موارد برجسته معماری سنتی خانه است، گفت: خانه مجاور دوصفه که نسبت به آن قدیمی‌تر نیز است در دوره تیموری و به شیوه چهارصفه ساخته شده است.

رئیس نمایندگی میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری بشرویه افزود: سردر اين بنا بسيار زيبا و  تو رفته نسبت به سطح معبر است؛ همچنين داراي دو سکوي پير نشين و تزیينات قاب‌بندي و گچبري بسيار زيبايي است. که پس از عبور از آن و گذشتن از يک راهرو ال مانند به يک حياط با پلان مربع مي‌رسيم که در سمت شمالي آن دو ورودي و در قسمت غربي آن نيز يک ورودي ديده مي‌شود در ضلع غربي نيز تنها يک راه پله به  چشم مي‌خورد و در ضلع جنوبي نيز آثاري یک اتاق با تزیینات دوران تیموری به چشم می‌خورد که بنا به شواهد موجود کاربری آشپزخانه داشته است. همچنین در این حیاط و در روی پایه‌ها تزیینات گچبری با نقوش اسلیمی به چشم می‌خورد.

اتفاقی گفت: ورودی که در ضلع غربی این حیاط دیده می‌شود مربوط به اتاق بادگیر و زیباترین اتاق این بخش است، یک بادگیر هفت چشمه با تزیینات گچی زیبا بر فراز این اتاق قرار گرفته که دارای تکنولوژی ساخت جالب و در نوع خود کم نظیری است و به این صورت است که بر خلاف سایر بادگیرها دارای خویشخان نیست و کانال آن از داخل دیوار تعبیه شده و در کف دارای روزنه‌هایی است که باعث تعدیل دما و جریان هوا می‌شود.

وی ادامه داد: این اتاق دارای تزیینات کاربندی و گچبری با نقوش اسلیمی است، همچنین دارای 13طاقچه با تزیینات قاب‌بندی است و پوشش آن نیز از نوع منحنی است.

رئیس نمایندگی میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری بشرویه افزود: اتاق بادگیر دارای ورودی دیگری به یک فضای چهار صفه نیز در ضلع شمالی خود است، این فضای چهار صفه جزو زیباترین و بکرترین نمونه‌های معماری مسکونی دوره‌ی تیموری است که در چهار طرف آن چهار قوس تیزه‌دار از نوع پنج او هفت قرار گرفته که یک پلان چلیپایی را به وجود آورده و همچنین بین هر دو قوس یک پندنتیو نیز کار شده که زیبایی خاصی به این اثر بخشیده و در بالای قوس‌ها نیز تزیینات گچی به چشم می‌خورد.

اتفاقی گفت: ضلع جنوبی، این حیاط اتاق به بادگیر و یک اتاق دیگر با پلان مستطیل با پوشش تخت مرتبط است که این اتاق مستطیل شکل دارای یک شومینه و تعداد 10طاقچه است و در ضلع یا ایوان غربی که پوشش آن منحنی است به یک اتاق بادگیر دیگر متصل است که بادگیر این اتاق دو چشمه و ساده‌تر است نسبت به بادگیر یاد شده در فوق.

وی ادامه داد: پوشش در این قسمت تخت و تعداد طاقچه‌ها در آن به 8 می‌رسد همچنین این اتاق به یک اتاق کوچک دیگر که پلان آن مربع شکل و پوشش آن تخت است متصل است و تعداد طاقچه‌ها درآن 6 عدد است.

رئیس نمایندگی میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری بشرویه اظهارکرد: ایوان شمالی با پوشش منحنی است و به دو اتاق نیز راه دارد که پوشش هر دوی آن‌ها تخت است و همچنین در این بخش به قسمت صفوی بنا متصل می‌شود و در ضله شرقی یک تک اتاق قرار گرفته که پوشش آن تخت و تعداد طاقچه‌های آن 4 عدد است.