اعلام وضعیت بحرانی یوزپلنگ و کاهش جمعیت گونه‌های شاخص جانوری

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بیرجندرسا،علی خانی در گفت و گو با ایسنا گفت: استان خراسان جنوبی هم‌اکنون دارای ۱۰ منطقه چهارگانه شامل ۷ منطقه حفاظت‌شده درمیان-سربیشه، آرک و گرنگ، شاسکوه، مظفری، باقران، کمرسرخ و پطرگان و ۳ پناهگاه حیات وحش نای‌بندان طبس، کجی نمکزار نهبندان و رباط شور است که معادل ۱۳.۳ درصد از مساحت استان را شامل می‌شود. علاوه بر این، ۶ منطقه شکار ممنوع و ۴ منطقه شکار ممنوع مرزی نیز توسط نیروهای حفاظت محیط زیست استان مدیریت می‌شود که در مجموع وسعت این مناطق به ۲ میلیون و ۵۱۷ هزار و ۷۷۳ هکتار رسیده و ۱۶.۷ درصد از مساحت استان را در بر می‌گیرد.

وی با بیان اینکه تنوع زیستی خراسان جنوبی اعم از جوامع گیاهی و جانوری (فون و فلور) بسیار غنی است، افزود: شرایط توپوگرافیک و خرده اقلیم‌ها منجر به پیدایش تنوع زیست‌شناختی ارزشمندی در استان گردیده است؛ به طوری که تاکنون در زیستگاه‌های استان بالغ بر ۱۰۰۰ گونه گیاهی و حدود ۴۰۰ گونه جانوری مهره‌دار شناسایی شده است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی خاطرنشان کرد: امروزه گونه‌ها و زیستگاه‌های آنها تحت تأثیر عوامل تهدید کننده متعددی قرار دارند که هم به صورت انفرادی و هم تجمعی بر روی آنها تأثیر گذاشته و روند جمعیتی بسیاری از گونه‌ها را کاهشی کرده است. مهم‌ترین عوامل محرکه این تهدیدات شامل تغییر کاربری اراضی، تخریب و از بین رفتن زیستگاه‌ها، شکار غیرمجاز و تجارت غیرقانونی حیات وحش گیاهی و جانوری، بهره‌برداری بیش از حد از گونه‌های گیاهی و جانوری، معرفی گونه‌های بیگانه، انواع آلودگی‌ها، بیماری‌ها و تغییرات اقلیمی است.

گونه‌های شاخص و در معرض خطر

خانی در تشریح مهم‌ترین گونه‌های شاخص و ارزشمند خراسان جنوبی به یوزپلنگ، پلنگ، گربه پالاس، گربه شنی، هوبره آسیایی، هما، کرکس سیاه، کرکس مصری، عقاب دریایی دم‌سفید، عقاب طلایی، عقاب شاهی، عقاب صحرایی، قرقی، لاچین، بالابان، بحری، شاهین، لیل، دلیجه کوچک، بزمجه بیابانی، افعی شاخدار ایرانی و کفچه‌مار (کبری) اشاره کرد.

وی در خصوص وضعیت گونه‌های در معرض خطر در استان گفت: جمعیت بعضی گونه‌ها از قبیل یوزپلنگ بحرانی و جمعیت تعدادی از گونه‌ها از قبیل پلنگ و هوبره و برخی از پرندگان شکاری و خزندگان به شدت کاهش یافته است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی مهم‌ترین تهدیدات برای حیات وحش استان را تغییر اقلیم، خشکسالی، بحران آب، از بین رفتن پوشش گیاهی، عدم توجه به ارزش‌های گوناگون حیات وحش در برنامه‌ریزی‌های توسعه، تخریب زیستگاه، شکار بی‌رویه، تصادفات جاده‌ای و تعارض انسان با حیات وحش برشمرد و افزود: این عوامل از چالش‌ها و تهدیدات عمده محیط زیست استان منجمله گونه‌های نادر محسوب می‌شود.

خانی تأثیر تغییرات اقلیمی بر زیستگاه جانوران را تشریح کرد و گفت: تغییر اقلیم در صورت تداوم موجب کاهش منابع آبی و از بین رفتن پوشش گیاهی، ایجاد بیماری، کاهش زاد و ولد، مهاجرت گونه‌ها، جزیره‌ای شدن جمعیت و … می‌گردد. وی ادامه داد: این اداره کل با اقدامات پیشگیرانه جهت تأمین آب و غذای حیات وحش سعی در کاهش این اثرات نموده است.

برنامه‌های جلوگیری از شکار غیرمجاز و نقش جوامع محلی

وی در پاسخ به سوالی در خصوص برنامه‌های جلوگیری از شکار غیرمجاز گفت: صدور پروانه شکار که در برخی سال‌ها برای گونه‌های پستاندار یا پرنده اجرایی می‌شود، تعیین مناطق حفاظت شده و شکار ممنوع و پناهگاه حیات وحش برای حفاظت از حیات وحش این مناطق، برنامه‌های حفاظتی خاص که از سوی سازمان مرکزی تدوین و ابلاغ می‌گردد، پایش مناطق و برخورد با متخلفین شکار غیرمجاز از جمله این اقدامات است.

خانی در تشریح نقش جوامع محلی در حفاظت از گونه‌های جانوری بیان کرد: جوامع محلی معمولاً دانش سنتی درباره اکوسیستم‌ها و حیات وحش منطقه دارند و می‌توانند به عنوان اولین خط دفاعی عمل کنند و موارد شکار غیرمجاز، تخریب زیستگاه و سایر تهدیدات علیه حیات وحش را گزارش دهند. این جوامع در مدیریت پایدار منابع و تلاش‌های حفاظتی مشارکت می‌کنند.

همچنین درگیر کردن آنها در برنامه‌های حفاظتی و ارائه راهکارهایی برای کاهش تعارضات می‌تواند به همزیستی مسالمت آمیزی بین انسان‌ها و حیات وحش منجر شود.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی در پاسخ به اینکه آیا گونه‌های مهاجر در استان مشاهده می‌شوند و وضعیت آن‌ها چگونه است، گفت: بله استان خراسان جنوبی به دلیل موقعیت جغرافیایی و تنوع زیستگاه‌ها و قرار گرفتن در مسیرهای مهاجرتی پرندگان، هر ساله میزبان گونه‌های مهاجر است. بخش عمده مهاجرت مربوط به پرندگان است به ویژه در فصول پاییز و زمستان. پرندگان آبزی و کنار آبزی مانند انواع غاز و اردک وحشی، حواصیل‌ها و اگرت‌ها، آبچلیک سانان، سلیم‌ها و … و پرندگان شکاری مانند عقاب صحرایی، سارگپه پابلند و … از گونه‌های شاخص مشاهده شده می‌باشند.

پایش پرندگان مهاجر توسط مجموعه حفاظت محیط زیست استان خصوصاً در نیمه دوم سال به انجام می‌رسد ولی خشکسالی، تخریب زیستگاه، شکار و تغییرات اقلیمی از چالش‌های حفاظتی آن‌ها محسوب می‌شود و وضعیت آن‌ها به بارندگی سالانه و حفاظت از زیستگاه‌ها وابسته است.

برنامه‌های تکثیر و احیای گونه‌ها و چالش‌های محیط‌بانان

خانی در خصوص برنامه‌های تکثیر در اسارت یا احیای گونه‌های در خطر گفت: رسالت اصلی سازمان حفاظت محیط زیست، حفظ گونه در زیستگاه طبیعی است و لیکن در استان ۲ سایت فعال تکثیر و پرورش در اسارت (گونه آهو در قاین و گونه جبیر در فردوس) وجود دارد.

وی مهم‌ترین چالش‌های محیط‌بانان در حفاظت از حیات وحش را کمبود نیروی انسانی و تجهیزات با توجه به وسعت زیاد مناطق تحت مدیریت، وجود شکارچیان مسلح، قاچاق حیات وحش و زنده‌گیری حیوانات و پرندگان، عدم بازدارندگی قوانین و مجازات‌های تعیین شده برای شکار غیرمجاز و تخریب زیستگاه و … برشمرد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی در پایان برای حفاظت از گونه‌های جانوری و محیط زیست استان گفت: استان خراسان جنوبی با گنجینه‌های طبیعی منحصر به فرد خود همچون پناهگاه حیات وحش نایبندان، تالاب کجی نمکزار نهبندان، منطقه حفاظت شده شاسکوه و … نیازمند توجه و مراقبت ویژه است. حفاظت از این میراث طبیعی، مسئولیتی همگانی است که از طریق مشارکت فعال جوامع محلی، جلوگیری از شکار غیرمجاز، حفاظت از زیستگاه‌ها، مدیریت تعارضات، استفاده از ظرفیت‌های علمی و … تضمین کننده آینده‌ای پایدار برای حیات وحش و مردم این سرزمین خواهد بود.