دیگر نوای ترانه‌های نمدمالان به گوش نمی‌رسد

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بیرجندرسا به نقل از ایسنا، با دست‌هایشان ضربه‌های یکدست و هماهنگ را روی پشم زده شده فرود می‌آورند و پیکرهای خمیده‌شان را روی نمد لوله شده می‌تابانند و این ترانه را می‌خوانند "بهتر ز هزار فرش اطلس نَمََدُم…" تا قوت به دستان‌شان بجهد و ضربه‌ها را محکم‌تر بکوبند.

"موی نمدُم به ملک عالم نمَدُم… "می‌خوانند و ضربه می‌زنند و در هر ضربه عصاره جان خود را هم به پای اثری می‌ریزند که می‌آفرینند و مهیایش می‌کنند برای آن که برود در خانه‌ای و پهن شود زیر پای یک پیرزن روستایی یا شاید هم جلوی در ورودی یک خانه شیک یا…

اما هر چه هست، دیگر نوای ترانه‌های دسته جمعی که با آهنگ ضربه‌های دست نمدمالان همراه می‌شد و حتی از آن سوی دیوار کارگاه خود را به کوچه می‌رساند و همه جا را پر می‌کرد، به گوش نمی‌رسد.

حالادیگر نمدمالی با آن که لقب یکی از قدیمی‌ترین صنایع دستی این خاک را یدک می‌کشد ولی در یک قدمی پرتگاه فراموشی ایستاده و راه زیادی تا منسوخ شدن ندارد، اما باید راهی باشد که این هنر باستانی را از گرداب نابودی برهاند و آن را از چنگال فراموشی نجات دهد.

نمد مالی؛ هنر از رونق افتاد

 زهره اسدپور کارشناس صنایع دستی در خراسان جنوبی در گفت و گو با ایسنا گفت: امروزه نمدمالی در منطقه رونق گذشته خود را از دست داده و استفاده از نمد به عنوان زیرانداز بسیار محدود است.

وی افزود: کار تولید نمد در استان ما تنها محدود به ساخت لباس مخصوص چوپانان یعنی کپنک است که از پشم بهاره گوسفند تهیه می‌شود كه در لفظ محلي به آن "كُرگوش" گفته مي‌شود.

این کارشناس صنایع دستی اظهارکرد: کارگاه نمدمالی روستای سلم آباد آخرین نسل از بیشمار کارگاه‌های نمدمالی خراسان جنوبی به شمار می‌آید.

 استادکاران قدیمی پیر و از کار افتاده شده‌اند

اسدپور با بیان اینکه استادکاران فعال در این کارگاه با توجه به کهولت سن و بیماری، پیر و ازکارافتاده شده‌اند، ادامه داد: در روستاي سَلم آباد طبق گفته‌هاي استاد حسيني "استاد كار نمد مالي" 8 كارگاه نمد مالي وجود داشته است.

وی با بیان اینکه نمدمالي يكي از حرفه‌های قديمي در شهرستان سرايان است، افزود: هنوز تعدادي از استادكاران اين هنر صنعت زنده بوده، اما با توجه به كهولت سن و بيماري  فعاليتي ندارند.

این کارشناس صنایع دستی تصریح کرد: ساخت فیلم مستند نمد مالی، مستند نگاری نمدمالی خراسان جنوبی با تکیه بر نمدمالی در روستای سلم آباد، تجلیل از پیشکسوتان این هنر، تقدیر در قالب هنرمند برگزیده و اختصاص فضای کارگاهی به این رشته در خانه صنایع دستی بیرجند برای تولید،  بخشی از اقدامات معاونت هنرهای سنتی و صنایع دستی استان در راستای حمایت از این هنر بومی است.

اسدپور با بیان اینکه فرهنگ‌سازی استفاده از کالاهای نمدی در سایه تدبیر جمعی و حمایت همگانی امکان‌پذیر است، خاطرنشان کرد: در این میان نباید از نقش مهم رسانه ملی غافل شد.

بازار فروش صنایع‌دستی در خراسان جنوبی وضعیت مناسبی ندارد

شاهرخ عباسی، رئیس اداره میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری قاین نیز در گفت‌وگو با ایسنا گفت: نمدمالی در شهرستان قاینات درگذشته‌های دور به خصوص در مناطق عشایری رونق داشته ولی درحال حاضر منسوخ ‌شده است.

وی با بیان اینکه صنایع‌دستی در خراسان جنوبی در وضعیت مناسبی به لحاظ بازار فروش به سر نمی‌برد، افزود: در صورتی که هنرمندان پشتکار لازم، همت و علاقه را چاشنی هنر خود کنند، می‌توانند بازار فروش و درآمد مناسبی از این راه کسب کنند.

رئیس اداره میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری قاین اظهار کرد: هنرهای اصیل این سرزمین همواره جایگاه ویژه‌ای درگذشته تاریخی ما داشته‌اند که ورود تمدن اروپایی همراه با مظاهر تجدد، موجبات کم‌رنگ شدن توجه به این هنرها را باعث شد، اما همیشه راهی برای برگرداندن مسیر به سمت صواب وجود دارد که توجه، فراهم آوردن تجهیزات اولیه و آموزش و به آموزی‌های لازم حتی به صورت رایگان و توجیه صنعتگران، می‌تواند آب‌رفته را به جوی برگرداند.

عباسی ادامه داد: در شهر قاین طی چند سال گذشته، فعالیت‌هایی صورت گرفته که این امر مسبب آن شده که صنایع‌دستی از رونق خوبی در رشته‌هایی مانند پخل‌بافی، پارچه‌بافی، جاجیم‌بافی، گلیم‌بافی و سفره آردی که موفق به کسب نشان ملی اصالت شده، برخوردار بوده است.

وی، بازار فروش فقیر و تقاضای کم برای محصولات صنایع‌دستی بومی در استان را از عمده‌ترین مشکلات صنایع‌دستی برشمرد.

رئیس اداره میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری قاین یادآورشد: این رشته جزء رشته‌های در حال منسوخ شدن استان است که در تلاش هستیم تا آن را دوباره در شهرستان قاینات احیا کنیم.

نمد مالی هنری اصیل و بومی در خراسان جنوبی

حسین عباس‌زاده معاون صنایع دستی و هنرهای سنتی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی نیز به ایسنا گفت: نمد مالی، هنری اصیل و بومی در خراسان جنوبی است.

وی افزود: نمد در اصطلاح نسج نابافته است که با ایجاد رطویت، حرارت و فشار درست می‌شود و ساختن نمد بر اساس خاصیت جعدیابی و پوسته‌ای شدن الیاف پشم است و نمد مالی از جمله فنونی است که در خراسان جنوبی سابقه داشته ولی در حال حاضر در برخی از روستاها و شهرهای استان از جمله سلم آباد سربیشه و سرایان است.

معاون صنایع دستی میراث فرهنگی خراسان جنوبی اظهار کرد: امروزه نمدمالی در منطقه رونق گذشته خود را از دست داده و استفاده از نمد به عنوان زیرانداز بسیار محدود است.

وی یادآور شد: پرونده مهارت نمدمالی خراسان جنوبی با مرکزیت روستای سلم آباد به شماره 212در فهرست آثار ملی ثبت شده است.

عباس‌زاده گفت: در بیرجند "در یک سده قبل" اصناف و صاحبان حرف از همدیگر مجزا شده و هر یک در جایی از بافت شهر که بصورت سنتی به آنها تخصیص یافته بود به حرفه و شغل خود اشتغال داشتند.

وی افزود: در بازار کلاه مال‌های بیرجند منظره صدها کلاه نمدی به شکل‌های مختلف "میرزایی، پهلوی، برزگری، آخوندی" به رنگ‌های گوناگون که قالب‌زده و در آفتاب قرار می‌دادند که خشک شود، دیدنی بوده است.

معاون صنایع دستی میراث فرهنگی خراسان جنوبی با بیان اینکه نمد سفید بيرجند يكي از اقلام جهيزيه محسوب مي‌شده است، اظهارکرد: نگاهی به اقلام مهريه نیز در اسناد به جای مانده در عصر قاجار نیز گواهي بر قدمت نمد مالي در منطقه است.

عباس‌زاده گفت: در حال حاضر در برخی از روستاها و شهرها كم و بیش به این كار می‌پردازند و از جمله این روستاها و شهرها می توان به روستای سلم آباد سربیشه و شهر سرایان اشاره كرد.

مسئولین نگذارند، حرفه‌هایی که بیانگر تمدن یک قوم است، اینگونه به دست فراموشی سپرده شود.