برداشت مازاد از چاه‌های کشاورزی نفس‌ آب را به شماره انداخت

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بیرجندرسا  به نقل از ایسنا، در شرایطی که بر اساس آمارهای اعلام شده میانگین بارندگی‌های استان در سال‌های اخیر کاهش یافته و کسری بارش‌ها، بحران کم‌آبی و هشدارهای در وضعیت قرمز منابع آبی را بوجود آورده است، برداشت مازاد و حفر غیر مجاز چاه‌های کشاورزی منجر به افت آب‌های زیرزمینی شده و منابع آبی را به خطر می‌اندازد.

"مدیریت مصرف و نحوه استفاده از آب" مساله‌ای است که به ویژه در ماه‌های اخیر بارها درباره آن گفته و شنیده شده است.

مفهوم چاه غیر مجاز و برداشت بیش از حد مجاز چیست؟

طبق قانون استفاده از منابع آب زیرزمینی از طریق حفر هر نوع چاه، قنات و توسعه چشمه در هر منطقه از کشور باید با اجازه و موافقت وزارت نیرو انجام شود.

وزارت نیرو با توجه به خصوصیات زمین شناسی و وضعیت سفره آب زیرزمینی منطقه و مقررات پیش‌بینی شده در این زمینه، نسبت به صدور پروانه حفر و بهره‌برداری اقدام می‌کند، لذا حفر هر نوع چاه بدون گرفتن مجوز، غیر قانونی بوده و این عمل جرم محسوب می‌شود.

از طرفی در پروانه‌هایی که برای چاه‌های عمیق و نیمه عمیق صادر می‌شود، با توجه به وضعیت منابع آب زیرزمینی منطقه، کارشناسان مربوطه مشخص می‌کنند که از چاه مورد نظر چه مقدار آب در سال برداشت شود. برداشت بیش از میزان مشخص شده، بر خلاف قانون بوده و سرپیچی از قانون تخلف است.

بنابراین؛ حفر چاه بدون پروانه بهره‌برداری "چاه غیر مجاز"، همچنین برداشت بیش از حد آب از چاهی که دارای مجوز است، هر دو تخلف از قانون و جرم محسوب شده و طبق قانون برای متخلفان جریمه در نظر گرفته می‌شود.

متاسفانه در حال حاضر تعدادی از افراد سودجو با حفر چاه‌های غیر مجاز بدون اخذ مجوز اقدام به برداشت آب از منابع آب زیرزمینی کرده و باعث به هم خوردن تعادل آب ورودی و خروجی منابع آب زیرزمینی می‌شوند.

نشست زمین، نتیجه خالی شدن منابع آب زیرزمینی

نشست، پديده¬اي است که در اثر آن سطح زمين به صورت تدريجي و در برخي موارد به طور ناگهاني فرو مي‌نشيند، اين نشست باعث ايجاد ترک و شکاف‌هايي در زمين شده و باعث تأثير بر روي الگوي جريان‌هاي زيرزميني و سطحي، تغيير کيفيت آب‌هاي زيرزميني، تغيير شکل سطح زمين، سيل‌خيزي منطقه و ... مي‌شود، به طوري که اين تغييرات و عوامل خسارات جدي به مناطق شهري، صنعتي و کشاورزي وارد مي‌کند.

عوامل متعددي از جمله؛ آب شدن يخ‌ها، حرکت آرام زمين، خروج گدازه از دهانه آتشفشان‌ها و فعالیت‌های انسان شامل؛ عملیات بهره‌برداری از معادن، برداشت آب‌هاي زيرزميني و استخراج نفت، باعث ايجاد نشست زمين مي‌شوند، مهمترین عامل نشست زمین در کشور ما افت شديد سطح سفره‌های آب زيرزميني است.

در بین عوامل مؤثر در ایجاد فرونشست، برداشت بیش از حد مجاز از منابع آب زیرزمینی، ضخامت لایه رسوبی و ویژگی‌هاي مهندسی رسوبات، عوامل اصلی ایجاد فرونشست است.

بیش از 3200 حلقه چاه آب در خراسان جنوبی وجود دارد

«حسن امامی» مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی در گفت و گو با ایسنا گفت: در حال حاضر بیش از 3 هزار و299 حلقه چاه آب در خراسان جنوبی وجود دارد.

وی افزود: 6 هزار و252 رشته قنات با تخلیه 266.6 میلیون مترمکعب و 2 هزارو189 دهنه چشمه با تخلیه 64.1 میلیون مترمکعب در استان وجود دارد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی اظهار کرد: حدوده‌های مطالعاتی بشرویه و بیرجند با تخلیه 118.03 و 1105.5 میلیون مترمکعب بیشترین تخلیه آب زیرزمینی را دارند.

امامی ادامه داد: محدودیت منابع آب سطحی و هجوم گسترده به سمت منابع آب زیرزمینی، ضرورت حفظ و حراست از منابع با ارزش و استراتژیک آب‌های زیرزمینی را دو چندان می‌کند.

وی تصریح کرد: افت سطح آب زیرزمینی و کسری مخزن در دشت‌های استان، محدودیت‌های زیادی در توسعه بهرهبرداری به وجود آورده که مهم‌ترین آنها ممنوعه شدن برداشت آب از دشت‌ها برای جلوگیری از تشدید افت، شور شدن تدریجی آب زیرزمینی، کاهش توان آبدهی چاه‌ها، خشک شدن قنوات، کمبود آب برای تامین آب شرب و صنعت و سرانجام ایجاد موانع برای رشد وتوسعه استان است.

امامی گفت: در حال حاضر از همه ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های آبی استان به ویژه آبهای زیرزمینی، استفاده شده و نه تنها امکان توسعه بهره‌برداری وجود ندارد، بلکه بهره‌برداری پایدار و دائمی نیز درخطر جدی قرار گرفته است.

برداشت 170 میلیون متر مکعب برداشت مازاد از چاه‌های کشاورزی

وی ادامه داد: خرید چاه‌های کشاورزی کم‌بازده و تغییر نوع مصرف آنها برای تامین مصارف شرب و بهداشت و صنعتی، ممنوعه‌کردن منطقه و عدم مجوز حفر چاه جدید برای هر نوع مصرف، مسلوب المنفعه کردن چاه‌های غیر مجاز، تذییر روش‌های آبیاری سنتی به روش‌های مدرن در راستای کاهش حجم آب مصرفی، تغییر نوع کشت منطقه به محصولات کم‌آب بر در مناطق دارای محدودیت منابع آب، انتقال و ذخیره‌سازی آب در مجاری و مخازن سر وشیده به لحاظ جلوگیری از تلفات آب، آبیاری در شب و در ساعات خنک از شبانه روز در صورت امکان  از جمله راهکارهای حفاظت و صیانت از آب زیرزمینی و جلوگیری از افت سطح آب و پیدایش بیابان است.

مدیر عامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی گفت: در حال حاضر این استان با 170 میلیون متر مکعب کسری مخازن آبی مواجه است.

امامی با اشاره به اینکه هم اکنون حدود ۷۵۰ میلیون متر مکعب پروانه برداشت از  چاه‌های کشاورزی در خراسان جنوبی داریم، گفت: متاسفانه  170 میلیون متر مکعب مازاد بر پروانه‌ها از این چاه هابرداشت می‌شود.

چاه‌های آب خراسان جنوبی به کنتورهای هوشمند مجهز می‌شود

«سعید سروری» معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی نیز به ایسنا گفت: برای استفاده بهینه از آب‌های زیرزمینی کنتورهای هوشمند جایگزین دو کنتور موجود در چاه‌ها می‌شود.

وی ادامه داد: پروژه کنتور هوشمند آب و برق یکی از پروژه‌های طرح تعادل بخشی، تغذیه مصنوعی و پخش سیلاب است که اجرا و تحقق آن اقدامی ملی برای مدیریت همزمان با منابع آب وانرژی است.

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی افزود: نصب و بهره‌برداری از کنتورهای یاد شده ضمانت اجرایی الگوی مصرف بهینه آب است که در سند ملی آب آمده و در پروانه‌های بهره‌برداری بهینه چاه‌های کشاورزی آب کشاورزی درج شده است.

سروری تصریح کرد: کنتورهای هوشمند آب و برق می‌تواند به عنوان ابزاری کارآمد برای استفاده بهینه از آب‌های زیرزمینی مورد استفاده قرار گیرد و این کنتورها جایگزین دو کنتور موجود در چاه‌ها می‌شود و قابلیت اندازه‌گیری همزمان پارامترهای آب و برق را ایجاد کرده و سبب کاهش هزینه‌های خرید، نصب، تعمیر و نگهداری می‌شود.

وی تاکید کرد: خرید کنتورهای هوشمند آب و برق از سال 1385 از محل اعتبارات طرح تعادل‌بخشی آغاز شده به‌طوری که تاکنون یک هزارو 539 دستگاه کنتور هوشمند آب و برق خریداری شده و توسط پیمانکار تحویل شرکت توزیع برق خراسان‌جنوبی شده است.

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی اظهارکرد: موضوع قرائت از راه دور کنتورهای هوشمند آب و برق نیز در دستور کار است، به‌طوری که سه مودم بر روی کنتورهای هوشمند آب و برق دشت بیرجند در سال 93 به صورت پایلوت نصب شده است.

سروری گفت: پروژه گشت و نظارت از چاه‌ها و منابع آبی خراسان جنوبی از تأسیس شرکت سهامی آب منطقه‌ای خراسان جنوبی بدون وقفه انجام شده و با گذشت زمان و با پیوستن شهرستان‌های فردوس، بشرویه و شهرستان طبس بر تعداد گروه‌های گشت و بازرسی افزوده شد.

وی افزود: در این راستا اندازه‌گیری میزان آبدهی چاه، قرائت کنتور و بررسی صحت عملکرد آن، کنترل منصوبات چاه، تکمیل فرم اطلاعاتی، جمع‌آوری اطلاعات و مدارک لازم برای تشکیل پرونده برای اشخاصی که مبادرت به حفر چاه غیر مجاز می‌کردند انجام شده است.

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی تصریح کرد: سال گذشته با توجه به اهمیت موضوع منابع آب زیرزمینی و بحران‌های به وجود  آمده بر اثر خشکسالی‌های اخیر و محسوس‌تر شدن اثرات سوء کاهش منابع آب زیرزمینی دولت و وزرا بر آن شدند تا پروژه طرح احیا و تعادل بخشی منابع زیرزمینی را با جدیت و تقویت مضاعف از لحاظ اعتباری و نیروی کار از امسال در دور تازه‌ای آغاز کنند.

406حلقه چاه آب غیر مجاز در خراسان جنوبی مسدود شد

سروری گفت: از سال 84 تا کنون 406حلقه چاه آب غیر مجاز با حجم برداشت سالانه حدود 5 میلیون متر مکعب آب زیرزمینی دراین استان شناسایی و مسدود شده است.

وی با بیان اینکه یکی از وظایف این شرکت حفاظت از منابع آب است، اظهار کرد: درحال حاضر از 657 حلقه چاه مجاز نیز جلوی بهره‌برداری از 55 میلیون متر مکعب آب اضافه برداشت، گرفته شده است.

۴۵۰۰ هکتار از اراضی خراسان جنوبی زیر پوشش آبیاری نوین قرار می‌گیرد

«هاشم ولی‌پور مطلق» رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی نیز به ایسنا گفت: هزار و ۸۰۰ هکتار از اراضی استان در حال اجرای آبیاری نوین است.

وی افزود: پیش‌بینی می‌شود، تا تیرماه سال ۹۵ بتوانیم ۴ هزار و ۵۰۰ هکتار دیگر را زیر پوشش این طرح قرار گیرد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی ادامه داد: تلاش برای افزایش سیستم‌های نوین برای کاهش هزینه‌ها و ترویج و سیاست‌گذاری، ایجاد الگوهای کشت مناسب و تلاش برای افزایش کشت از سیاست‌های سازمان جهاد کشاورزی برای ماندگاری مردم در روستاها و اشتغال در بخش کشاورزی است.

ولی‌پورمطلق با اشاره به آبیاری تحت فشار در خراسان جنوبی، اظهار کرد: در زمینه ابلاغ اعتبارات سال گذشته در زمینه آبیاری تحت فشار 27 میلیارد تومان برای اجرای این طرح به استان ابلاغ شد، اما تخصیص آن کمتر بود اما با پیگیری‌هایی که انجام شد قول مساعد تحقق 100 درصدی اعتبارات تخصیص یافته سفر رئیس جمهور انجام می‌شود.

باید گفت؛ بهره‌برداری غیر مجاز از منابع آب تبعات اجتماعی و اقتصادی گسترده‌ای دارد و این مسئله نه تنها مشکل کشاورزی در خراسان جنوبی را رفع نمی‌کند، بلکه به زودی معضلات ناشی از آن گریبان استان خواهد شد