یلدا, جشن دسته جمعی ایرانیان

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بیرجندرسا، سالیان سال است که ما ایرانیان شب اولین روز زمستان را به عنوان "شب چله" یا "یلدا" جشن می گیریم وتمام قوم وخویش در خانه بزرگترهای خانواده جمع  می شویم تا ساعت های این شب بلند وسرد را به دقایقی گرم وپرنور تر تبدیل کنیم.

در طی این سال ها سنت های بسیار زیادی در نقاط مختلف کشور ارزشمند وکهن ما,در این جشن بزرگ بنا نهاده وحفظ شده است: مانند خوردن آجیل, انار وهندوانه ,گرفتن فال حافظ وشاهنامه خوانی.

آیین‌های شب یلدا گر چه در گذر ایام دستخوش تغییراتی شده است اما همچنان در سنت‌های مناطق مختلف کشور مورد توجه قرار دارد.

کف‌زدن:

یکی از آیین‌های ویژه شب یلدا در استان خراسان جنوبی برگزاری مراسم کف زدن است. در این مراسم ریشه گیاهی به نام چوبک را که در این دیار به بیخ مشهور است، در آب خیسانده و پس از چند بار جوشاندن، در ظرف بزرگ سفالی به نام تغار می‌ریزند.

مردان و جوانان فامیل با دسته‌ای از چوب‌های نازک درخت انار به نام دسته گز مایع مزبور را آنقدر هم می‌زنند تا به صورت کف درآید و این کار باید در محیط سرد صورت گیرد تا مایع مزبور کف کند.

کف آماده شده با مخلوط کردن شیره شکر آماده خوردن شده و پس از تزیین با مغز گردو و پسته برای پذیرایی مهمانان برده می شود.

کف زدن از سرگرمى‏ هاى زمستان به خصوص شب چلّه یا یلدا است. در این میان گروهی از جوانان قبل از شیرین کردن کف‌ها با پرتاب آن به سوی همدیگر و مالیدن کف به سر و صورت یکدیگر شادی و نشاط را به جمع مهمانان می‌افزایند.

گاهی نیز در شبهای برفی برای شگون مقداری از کف را روی برفها می‌ریزند. برای برگزاری این جشن خانواده‌ها سعی می‌ کنند تا حد امکان انواع میوه و آجیل محلی از جمله عناب ، سنجد ، توت خشکه ، برگه هلو ، برگه زردآلو ، تخمه ، هندوانه ، خربزه و انار را آماده و از مهمانان پذیرایی کنند.

بردن هدیه به خانه عروس:

بردن هدیه به خانه عروس با عنوان " شب چله‌ای " از مراسم شب یلدا در استان خراسان جنوبی است. در این شب برای دخترانی که به تازگی نامزد شده‌اند، از سوی خانواده داماد، هدایایی فرستاده می‌شود و خانواده‌های عروس و داماد دور هم جمع می‌شوند. در این شب افراد با جمع شدن در خانه بزرگ فامیل، خواندن شعر و داستان، خوردن شیرینی، آجیل و انواع تنقلات، بلندترین شب سال تا پاسی از شب بیدار می‌مانند.

صله رحم، شب‌زنده‌داری و بازی:

در این شب افراد با جمع شدن در خانه بزرگ فامیل، خواندن شعر و داستان، خوردن شیرینی، آجیل و انواع تنقلات در بلندترین شب سال تا پاسی از شب بیدار می‌ مانند.

میهمانی‌ها و شب زنده‌داری‌های شب یلدا از گذشته‌های دور در این استان مرسوم بوده و هنوز هم به قوت در میان مردم رایج است.

بازیهای دسته جمعی همچون گل یا پوچ ، طرح معما و چیستان و بازگویی قصه و داستانهای قدیمی توسط سالخوردگان و بزرگان فامیل و گرفتن فال حافظ از دیگر مراسم شب یلدا در بیرجند و سایر شهرستانهای خراسان جنوبی است.

حسن مراسم شب یلدای خراسان جنوبی این است که در کمال سادگی و در جمع گرم خانواده های فامیل انجام می شود.

استفاده از آجیل‌های خانگی همچون برگه‌های میوه که بانوان خراسان جنوبی خود در خانه تهیه می‌کنند نمونه‌ای از سادگی آیین‌های شب یلدا در این استان است .

شب یلدا در خراسان به "شب چله" معروف و دارای پیشنیه دیرینه‌ای است و مردم در این شب با شركت در شب نشینی‌های طولانی و خوردن انواع میوه و تنقلات سعی در بهتر گذراندن طولانی‌ترین شب سال دارند. مردم این منطقه برای استقبال نخستین روز از سردترین فصل سال تا آنجا كه توان مالی دارند، در خرید میوه‌های مخصوص شب یلدا مانند هندوانه، انار و خربزه كوتاهی نمی‌كنند.

 فرصت هم‌دلی و مهربانی و بلندترین شب سال ایرانیان مهرپرور، مهربان و روشن‌ضمیر که آداب و سنت‌های کهن ایرانی که به بهانه بلندترین شب سال، خانواده ها و بستگان با جمع شدن دور سفره‌ محبت و یک‌رنگی زنده نگه می ‌دارندو با برگزاری جشن و آیین های خاص سنت صله ارحام که در اسلام بسیار به آن سفارش شده را به جا می آورند.

رسول اکرم صلى‏ الله ‏علیه ‏و ‏آله : لَیسَ شَىْ‏ءٌ اُطیعَ اللّه‏ُ فیهِ اَعجَلَ ثَوابا مِن صِلَهِ الرَّحِمِ وَ لَیسَ شَىْ‏ءٌ اَعجَلَ عِقابا مِنَ البَغىِ وَ قَطیعَهِ الرَّحِمِ؛

هیچ طاعتى نیست که پاداشش زودتر از صله ‏رحم برسد و مجازاتى سریع‏تر از مجازات ظلم و قطع ‏رحم نیست. (نهج الفصاحه ص ۶۶۱ ، ح ۲۳۹۸)

اسلام دین رأفت، عطوفت و مهرورزی است از نمادهای مهرورزی صله رحم و سرکشی از خویشاوندان است که امامان معصومین علیهم‌السلام همواره بر این مسئله تاکید و عواقب ترک آن را متذکر شده‌اند.

امسال آخرین شب پاییز و نخستین شب زمستان، با ارتحال پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) و امام رضا(ع) متقارن شده و فرصت شب زنده‌داری و راز و نیاز با خداوند مهربانی‌هاست؛ شب اندیشیدن بر مردم ایران رفع کدورت‌ها و نزدیک شدن قلب‌هاست .یلدا، روایت هم‌دلی مردمانی‌ست که در شادی‌ها و غم‌ها همواره یاور دل‌های یکدیگرند, چه خوب است با حفظ حرمت این شب عزیز, صله رحم را که از دستورات اسلام است انجام دهیم.

در پایان خوبست با خواندن این شعر یادی هم از محمد حسن معاضدی شاعر خراسان جنوبی بکنیم.

شُو چِلّه

جَمعِ ما، شُو چِلّه جُوره تا سحر، مَایی بِیا
با خَبَر مَایی بِفَرما، بی خَبر مَایی بِیا
قوم و خویشو وَر سِرا بَابَا کلو، رِز کرده یند
اَتِشونی از نِماشوم تا سحر...، مَایی بِیا
دَورِ کُرسی هونشسته بیخِ هم خرد و بزرگ
گرم صحبت اَدَمون صَاحبنَظَر، مَایی بِیا
کَف زدن شَو چله از کارون قشنگ مردمِ
شور و شوق و عیش و نوش معتبر، مَایی بِیا
دِسته گَز وَربَسته کَاکو دینه از زیلگ انار
پَشمشَویَه جوش مده مَادِر قمر، مایی بیا
جَاهِلو بَازو بِبَازو، صف زده دَورِ تَغار
سینه رِه بُر کف زنی کرده سپر، مایی بیا
دور مِگَرده دِسته گز تا پَشمشویه کف کُنه
نیمرَسِ اعلایِ پُر شیره یِ شکر، مایی بیا
دَویِ وَر پا کِرده یَند، بُر خو جوونون مهربو
تَاخت و تاز و گیرو دارِ بی خطر، مایی بیا