بیرجندرسا

بیرجندرسا-مراسم «صبح روسیاه» آیینی با پیشینه ای چند صدساله است که قبل از طلوع آفتاب روز عاشورا در مسجد جامع مقدس خضری "شهر خضری دشت بیاض، مرکز بخش نیم بلوک شهرستان قاین" در استان خراسان جنوبی برگزار می‌شود.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بیرجندرسا به نقل از طنین یاس, تأثیر و تاثر وقایع و حوادث بر اشخاص، زمان و مکان، امری بدیهی و انکارناپذیر است. به عنوان نمونه در دهه اول ماه ذیحجه که حجاج برای مقابله با هواهای نفسانی، بخشی از اموال خود را برای انجام سفر معنوی حج هزینه می‌کنند، طی طریق به سوی خدا با پرهیز از هوی و هوس و اعمال پرزحمت و متوالی عمره و تمتع را انجام می‌دهند و اعمال سنگین حضور در بیابان عرفات و مشعرالحرام و منا را بر نفس خود هموار می‌کنند. به پایان رساندن این اعمال هم چون جشن پیروزی بر هواهای دنیوی و نفسانی است.

این شرایط ویژه اعمال حج بر زمان و مکان تأثیر گذاشته و روزی به خاطر پیروزی‌های مؤمنان بر نفس اماره و شیطان و خواهش‌های درونی به نام «عید قربان» اعلام شده است. بعثت پیامبر اکرم^(ص)، نزول قرآن کریم که با تمسک به آن، بشر مجددا با خدایش عهد خود را تازه می‌کند و از سوی پروردگار مورد لطف و رحمت قرار می‌گیرد یا روز عید غدیر خم و قس علیهذا، همه این‌ها باعث عظمت و کرامت زمان‌ها و مکان‌های خاصی شده‌اند.

حادثه عاشورا که به جرأت می‌توان گفت: غم‌بارترین واقعه بشریت به شمار می‌آید نیز در تکوین زمان و مکان تأثیر داشت. آن‌گونه که در اخبار و روایات آمده است، صبح عاشورا تحت تأثیر روز عاشورا (آن حادثه که مقرر بود در آن روز خاص اتفاق بیفتد) قرار داشت.

برخی اخبار گویای آن است که آسمان در آن روز نیل گون و هوا تیره و تار و غبارآلود بود. شرایط دهشت باری که در آن روز ظاهر شده بود، جنبه‌های باطن آن را ترسیم می‌کرد و مؤمنان تحت تأثیر اتفاقی که در پس صبح عاشورا واقع می‌شود، پیشاپیش نفرت و انزجار خود را از طلوع چنین صبح و پیدایش چنین روزی با اجتماع قبل از طلوع خورشید نشان داده و اظهار تأسف خود را بر طلوع خورشید روز عاشورا، نه تنها در درون قلب، بلکه در عمل و بیان نشان داده و بر پدیدار شدن آن اشک می‌بارند که چرا باید چنین روزی در تاریخ بشر اتفاق بیفتد؟! روزی که آسمان و زمین، جن و انس و فرشته، وحوش و پرندگان را در غم کشته‌های آن روز عزادار و گریان و سینه چاک می‌کند...

در گوشه گوشه این کشور پهناور که عشق به امیرالمؤمنین^(ع) و سلاله پاکش در قلب‌ها و دیده ها موج می زند، آیین‌ها و رسومی در گرامیداشت و عزای ایشان برپا می‌گردد.

مراسم «صبح روسیاه» از جمله این آیین هاست که پیشینه ای چند صدساله دارد، در شهر خضری دشت بیاض، مرکز بخش نیم بلوک شهرستان قاین در استان خراسان جنوبی برگزار می‌شود. در این مراسم که قبل از طلوع آفتاب در روز عاشورا به پا داشته می شود، مردم از قبل خود را مهیای کرده، شب را به استراحت پرداخته تا صبح قبل از طلوع فجر بیدار شوند و برای ادای فریضه نماز صبح در محل مسجد جامع مقدس[1] خضری حاضر شوند.

بعد از اتمام نماز صبح، این مراسم آغاز شده و عَلَمی به عنوان نماد راست قامتان عاشورا و سرور و سالار شهیدان برافراشته می‌شود.

مهم ترین برنامه‌ها و مراسم صبح روسیاه شامل موارد ذیل می‌شود:

نماز جماعت صبح به امامت یکی از علمای منطقه.

علم‌گردانی صبح روسیاه.

عزاداری، نوحه‌خوانی، زنجیرزنی و سینه‌زنی.

مقتل خوانی که توسط یکی از علما اجرا می‌شود.

بعد از صرف صبحانه و توزیع نذور، به بقیه مراسم عزاداری روز عاشورا که (در کلیات) مشابه سایر نقاط است، پرداخته می‌شود.

هدف از این مراسم روحانی، تعزیه و تعظیم شعائر دینی و اظهار عشق و ارادت قلبی مردم به اهل بیت عصمت و طهارت^{(سلام الله علیهما)} است. در این روز تمام هیأت های عزاداری به این مکان که در فاصله یک کیلومتری شهر قرار دارد، آمده و علم خاص این مراسم که در ابتدای ماه محرم آماده شده، با نماد دست و پارچه‌ها و... را در میان گذاشته و چند تن از پیرغلامان اباعبداله با چرخش به گرد آن، در جواب نوحه‌ای که توسط یکی از مداحان قدیمی، همراهی و هم‌نوایی می‌کنند.

این مجلس معنویت خاص خودش را دارد و امکان عکس‌برداری و فیلم‌برداری مطلوب میسر نبوده، چرا که قبل از طلوع آفتاب و روشن شدن صحن مسجد، این مجلس (علم‌گردانی صبح روسیاه) اجرا می‌شود و روشنایی‌ها، به رسوم قدیم خاموش می‌شود تا هر کس در تاریکی با معبود خویش راز و نیاز نموده و برای توسل جستن به آقا اباعبداله^(ع)، بتواند علاقه و اشتیاق خویش را دور از چشم دیگر حاضران نشان دهد.

اشعار این مداحی با حالت دل شکسته و همراه با گریه اجرا شده و پیرغلامان در گرداگرد علم مداح را همراهی می‌کنند. این مراسم با حضور خیل کثیری اجرا شده و عزاداران در این صبح با قلبی محزون و فارغ از گناه، به عزاداری روز عاشورا می‌پردازند.

ابیاتی که در این مراسم خاص مورد استفاده قرار می‌گیرد، شامل اشعاری است که توسط مداحان قدیمی سروده شده و پیرغلامان آن را حفظ کرده‌اند و چند بند نیز از محتشم کاشانی^{(علیه‌الرحمه)} می‌باشد. در ادامه تعدادی از اشعار آورده می‌شود:

ای صبح روسیاه به چه روی می‌شوی سفید!؟
زان کوفیان که گلشن دین را صلا زدند
نوبت به انبیا که رسید آسمان تپید

که امروز می‌شود خلف مرتضی شهید «فریاد از این عزا»⁽²⁾
اول صلا به سرسلسله انبیا زدند «فریاد از این عزا»⁽²⁾
زان ضربتی که بر سر شیر خدا زدند «فریاد از این عزا»⁽²⁾

پس از هر بیت پیرغلامان، بیت اول (ای صبح روسیاه، به چه روی می شوی سپید...) را به صورت دسته جمعی تکرار می‌کنند.

کشتی شکست خورده طوفان کربلا
از آب هم مضایقه کردند کوفیان
بودند دیو و دد همه سیراب و می‌مکید

آه از دمی که لشکر اعدا نکرد شرم

در خاک و خون فتاده به میدان کربلا
خوش نگه داشتند حرمت میهمان کربلا
خاتم ز قحط آب سلیمان کربلا
کردند رو به خیمه سلطان کربلا

در پایان هر بیت، با نوای «فریاد از این عزا» توسط جمع با مداح همراهی شده، سپس بیت (ای صبح روسیاه...) خوانده می‌شود.

آن دم که فلک بر آتش غیرت سپند شد

کز خوف خصم در حرم افغان بلند شد...

بعد از خواندن هر بند، پیرغلامان بند ابتدا می‌خوانند:

ای صبح روسیاه به چه رو می‌شوی سپید

که امروز می‌شود خلف مرتضی شهید، فریاد از این عزا

از جمع مداحان و پیرغلامان گذشته و حال می‌توان از کربلایی عباس و کربلایی حسین حاجی (ملایی) که در سده جاری درگذشته‌اند و حاج حسن رمضانی در حال حاضر در 85 سالگی، این اشعار را اجرا و چراغ این رسم را روشن نگه داشته است، نام برد.

مسجد جامع مقدس تنها بنایی است که در زلزله سال 47 علیرغم تخریب کلی شهر، سالم به جامانده که همین امر بر تقدس این مکان افزوده و روحانیت خاص خودش را داراست، به طوری که در طول سال از اطراف که نسبت به مسجد شناخت دارند، مورد زیارت قرار می‌گیرد و کسانی بوده اند که حاجت گرفته و همین موارد باعث شده که مردم شهدای گمنام را در جوار مسجد مقدس دفن نمایند.

ای صبح روسیاه... به چه روی می‌شوی سپید؟!

نظرات

پربیننده ترین ها

آخرین اخبار