آی پرسه
قرعه کشی بزرگ همراه اول
15. دى 1393 - 13:54
نگاهی به آیین­های سنتی عروسی در خراسان جنوبی؛
"دختر ره دِ کُوش کردن" اولین گام برای رفتن به خانه بخت
بیرجندرسا-خراسان جنوبی یکی از استان­های شرقی کشور است که آداب و رسوم خاص مردم آن در برخی زمینه­ها از جمله عروسی و ازدواج جالب توجه است.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بیرجندرسا به نقل از ایسنا,در گذشته ازدواج و تشکیل خانواده در خراسان جنوبی و اطراف و اکناف آن رسوم و آدابی خاص داشت، که هنوز هم برخی از آنها وجود دارد.

نامزدی ، عقد و عروسی از جمله مراحل اصلی مراسم ازدواج است.

در قدیم الایام هنگامی که پسری به مرحله ازدواج می­رسید پدر و مادرش به فکر دامادی او می­افتادند و با نظر خود او و رایزنی با بزرگان خانواده و کسان مورد وثوق خود دختری متناسب پسرشان در نظر می­گرفتند.

پس از آن مادر پسر یا یکی از زنان بزرگتر و محترم خانواده او به خانه دختر می­رفت و موضوع را با مادر دختر در میان می­نهاد. مادر دختر اجازه می­خواست که این مساله مهم را به پدر دختر اطلاع دهد تا پدر دختر تصمیم نهایی را بگیرد .

بعد از موافقت، خانواده پسر هدایایی که خاص دختر بود برای او می­فرستادند. مقدم بر هر هدیه­ای در این مرحله، یک جفت کفش بود که در هر لنگه آن یک شاخه نبات می­گذاشتند که " دختر ره دِ کُوش کردن " نام داشت.

همچنین خانواده داماد در حد توانایی خود و شأن خانواده دختر و خود او هدایای دیگری مانند انگشتر یا پارچه و یا چیزهای دیگر و مقداری شیرینی نیز به آن ضمیمه می­کردند و بدین ترتیب عملأ دختر را برای پسرشان " نامزد " یا به اصطلاح محلی " دِنشونی " می­کردند .

در مدتی که دختر "دِ کُوش" یا "دِنشونی" می­شد، دختر و پسر باید دل خانواده­های همدیگر را به دست می‌آوردند تا به عنوان یک عضو جدید پذیرفته شوند. این موضوع باعث می­شد رسم و رسومی ایجاد شود که البته بیشتر به خاطر اعلام وفاداری و احترام دختر و پسر به خانواده­های یکدیگر بوده است .

در یکی از این رسم و رسومات داماد آینده خانواده در فصل برداشت محصول به کمک خانواده نامزدش می­آمد . خانواده عروس هم مقداری از محصولشان را که می­تواند زرشک، عناب، زعفران و یا گندم و جو باشد به داماد می­دادند که بفروشد و درآمد حاصل از این فروش را به عنوان پس‌انداز زندگی مشترک کنار بگذارد.

عروس خانواده هم موقع گندم درو یا زعفران چینی با چند نفر از دوستانش به کمک مادرشوهر آینده­اش می­رود و مادر شوهر هم موظف است بین عروس و دوستانش دستمال و روسری پخش کند.

بعد از این، مرحله عقد و عروسی فرا می­رسد. برای تعیین وقت عقد به اصطلاح "ساعت" می­دیدند تا وقتی سعد و با شگون را انتخاب کنند.

این وقت بیشتر در ایام عیدهای دینی و جشن‌های مذهبی و درشب‌ها و روزهایی که به نحوی و به نوعی "میمنت" و "فرخندگی" دارد انتخاب می­شد تا از برکات آن اوقات برخوردار شوند و شادی آنان مضاعف و دوگانه است.

از حمل"سبو" تا " مجمعه " در شب بارکشان

شب پیش از شب عقد مراسمی به نام " بارکشان" صورت می­گرفت، پیشاپیش مراسم بارکشان یک جوان برومند با ظاهری آراسته دو کوزه دسته‌دار (سبو) پر از آب شیرین به نشانه " روشنی"  و "طراوت" حمل می­نمود.

پس از او سه پسر بچه یا نوجوان به ترتیب یک جلد کلام الله مجید، یک گلدان گل یا یک دسته گل و یک ظرف یا گلاب‌پاش پر گلاب حمل می­کردند و بعد از آن " آینه­ای تخت " و " شمعدان " را که به آن تعلق داشت حمل می­نمودند .

پشت سر و به دنبال این چند نفر، چند یا چندین مرد نسبتأ جوان نیرومند هدایا و کالاها و اشیای دیگر را در سینی­های بزرگ مسی که به آنها " مجمعه " می­گفتند بر روی سر حمل می­کردند .

روی این مجمعه­ها سفره­های بزرگ زینتی یا قلمکار می­انداختند که درون آنها دیده نشود . این سفره­ها را "مجمعه پوش " می­نامیدند.

آنچه در این مجمعه­ها حمل می­شد معمولأ عبارت بود از : چند دست لباس ( ویژه عروس )، چند جفت کفش برای عروس و زنان و دختران خانواده عروس ( مانند : مادر ، خواهر ، خاله ، عمه و ... ) ، مقدار قابل ملاحظه­ای شیرینی­های گوناگون، قند، چای، برنج، روغن، زعفران، صابون، حنا و ... . در انتهای صف مراسم بارکشان یک یا چند گوسفند و یک یا چند جوال آرد گندم هم می­بردند .

در پایان مراسم هم از آنها با شربت و شیرینی پذیرایی می­کردند و به فراخور توانایی خانواده عروس به هر کدام هدیه و انعامی می­دانند که بیشتر عبارت بود از مقداری شیرینی و مبلغی پول که در یک دستمال نو (معمولاً ابریشمی) پیچیده و بسته شده بود .

گاهی این مراسم را با نواختن ساز و دهل همراهی می­کردند و بر شادی و نشاط آن می­افزودند .

مراسم عقدبندان

مراسم عقد یا به اصطلاح محلی عقدبندان معمولاً با دو عاقد انجام می­شد . عروس روی زین اسب آراسته و یا تختی رو به قبله منتظر عاقد می­نشست. شب بعد از مراسم عقد به شب سلام معروف بود و به هدایایی که در این شب می­آوردند رونمایی یا روتختی می­گفتند .

مراسم حنابندان

شب قبل از عروسی مراسم حنابندان انجام می­گرفت؛ در این شب خانواده عروسی مقداری حنا را با آب مخلوط کرده در دو ظرف بزرگ تزیین می­کنند که یک ظرف در مجلس بانوان و ظرف دیگر در مجلس آقایان استفاده می­شود.

در این شب جمعی از فامیل داماد و عروس دور هم جمع شده و  دست و پاهای عروس و داماد را حنا می­گذارند.

امروزه با گذشت زمان هم این رسم جایگاه خود را حفظ کرده و در پایان مراسم حنابندان مقدار حنای باقی مانده که بسته‌بندی می­شود توسط عروس و داماد بین میهمانان تقسیم می­شود .

اشعاری که در این شب از سوی مهمانان سرداده می شود که عبارتند از:

حنا حنا مِبَندِم وَر دست و پا مِبَندِم    اگر حنا نَباشِه آب طَلا مِبَندِم

مراسم عروسی

شب بعد از مراسم حنابندان، آیین عروسی انجام می­گیرد. در مراسم عروسی مثل مراسم عقد ، ساعت می­دیدند تا زمان برگزاری مجلس عروسی با شکوه و صعد و طالع نیکویی داشته باشد .

در ابتدای این مراسم ، داماد توسط عده‌ای از بزرگان فامیل لباس یا رخت دامادی را می‌پوشد که معمولاً این کار را پس از خروج داماد از حمام در مرکز ده یا روستا انجام می‌شد در این زمان هم اهالی که برای تماشا می‌آیند به رقص و پایکوبی می‌پردازند.

در مراسم "عروس کشان" یا "عروس بران" ، داماد به همراهی مهمانان به خانه عروس می­رفتند و از خانواده عروس اجازه می­گرفت و پس به سمت مکان مراسم به راه می­افتادند .

پیشاپیش مردم هم یک روحانی حرکت کرده و سوره الرحمن را قرائت می­کرد. در پایان جشن عروسی، گوسفندی را پیش پای عروس ذبح می­کردند .

صبح روز عروسی (روز دوم) داماد اصطلاحاً به دستبوس پدر زنش می­رود و هدیه می‌گیرد. بعد از ظهر این روز نیز مراسم پاتختی نام دارد که افراد شرکت کننده در مراسم عروسی در این روز مجدد به منزل عروس و داماد می‌آیند و با اهدای هدایی از برگزاری مراسم عروسی توسط آنان تقدیر می­کنند.

"گزارش از عصمت برزجی"

نظرات کاربران